Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (Hiệp định ATIGA) đã chính thức có hiệu lực từ ngày 17/5/2010 khi Thái Lan, nước thành viên cuối cùng của ASEAN nộp văn kiện phê chuẩn Hiệp định ATIGA cho ban Thư ký ASEAn. Như vậy, toàn bộ các nước thành viên ASEAN đã hoàn thành thủ tục phê chuẩn Hiệp định ATIGA.
ATIGA là hiệp định toàn diện đầu tiên của ASEAN điều chỉnh toàn bộ thương mại hàng hóa trong nội khối và được xây dựng trên cơ sở tổng hợp các cam kết đã được thống nhất trong Hiệp định về Khu vực Thương mại tự do ASEAN (CEPT/AFTA) cùng các hiệp định, nghị định thư có liên quan. Nếu so sánh với Hiệp định thương mại hàng hóa được ban hành từ 1992 (CEPT), ATIGA linh hoạt hơn và chi tiết hơn.
Theo Hiệp định ATIGA, các nước trong khối ASEAN sẽ xóa bỏ thuế quan đối với phần lớn các mặt hàng, trừ nông sản chưa chế biến đưa về 0-5%. Đối với nhóm 4 nước Campuchia, Lào, Mianma, Việt Nam, thuế suất được đưa về 0-5% đối với các mặt hàng thuộc danh mục cắt giảm từ 01/01/2009 và sẽ đưa về 0% từ 01/01/2015. Đặc biệt, thuế suất đối với nông sản chưa chế biến sẽ giảm xuống 0% vào năm 2013. Hiệp định quy định rõ số dòng thuế được lùi thời hạn xóa bỏ thuế quan đến 2018 với 4 nhóm nước trên, đồng thời, cho phép tạm dừng hoặc điều chỉnh cam kết thực hiện nghĩa vụ cắt giảm, xóa bỏ thuế quan giữa các nước trong khối ASEAN.
Ngoài mục tiêu xóa bỏ hàng rào thuế quan, ATIGA hướng nỗ lực chung của ASEAN để xử lý tối đa các hàng rào phi thuế quan, hợp tác hải quan và vệ sinh…, đồng thời xác lập mục tiêu hài hòa chính sách giữa các thành viên ASEAN trong bối cảnh xây dựng Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC).
Phạm vi toàn diện của hiệp định ATIGA sẽ góp phần làm minh bạch quá trình tự do hóa thương mại của khu vực. Toàn bộ các cam kết về thươngmại hàng hóa nội khối đề đã được tổng hợp trong Hiệp định. Các cơ quan quản lý hàng hóa nhập khẩu như hải quan, kiểm dịch động vật và y tế sẽ cùng phối hợp hoạt động nhắm đảm bảo cho việc thông quan tại các cửa khẩu được nhanh chóng và thuận lợi hơn.
Hiệp định ATIGA là thành tựu to lớn, góp phần thiết lập thị trường và cơ sở sản xuất đồng nhất để xây dựng AEC vào năm 2015 cũng như góp phần thúc đẩy thương mại nội khối thông qua việc đơn giản hóa các thủ tục, giảm bớt thời gian và chi phí kinh doanh, từ đó làm tăng lợi nhuận cho khối doanh nghiệp và đông đảo người tiêu dùng.
Sau khi Hiệp định ATIGA có hiệu lực, các nước Brunây, Inđônêxia, Mailaixia, Philíppin, Xingapo và Thái Lan sẽ ban hành văn bản pháp lý trong vòng 90 ngày; các nước Campuchia, Lào, Mianma và Việt Nam có thời hạn 180 ngày. ASEAN là thị trường với 600 triệu người tiêu dùng, tổng GDP trên 1.300 tỷ USD, là khu vực phát triển năng động nhất thế giới và một trong 4 đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam.
Như vậy, kể từ khi thông qua Kế hoạch tổng thể Xây dựng Cộng đồng Kinh tế ASEAN vào năm 2007, ASEAN đã đạt được những tiến bộ đáng kể về thực hiện AEC. Bắt đầu từ ngày 01/01/2010, các nước ASEAN-6 đã hoàn thành mục tiêu xóa bỏ thuế quan đối với 99,65% số dòng thuế; ASEAN 4 (gồm Campuchia, Lào, Mianma và Việt Nam) đã đưa 98,86% số dòng thuế tham gia Chương trình Ưu đãi Thuế quan có Hiệu lực chung để xây dựng Khu vực Thương mại tự do ASEAN (CEPT-AFTA) về mức 0-5%.

Trích nguồn: Tạp chí Thông tin và Dự báo KT-XH