NCEIF - Chính sách tài khóa và tiền tệ nửa đầu năm 2011 được thực hiện đồng bộ, linh hoạt và chặt chẽ. Các giải pháp và chính sách trong Nghị quyết 11/NQ-CP ngày 24/2/2011 hướng đến mục tiêu ổn định vĩ mô và không đặt nặng yếu tố tăng trưởng kinh tế. Điểm nhấn quan trọng và đột phá của Nghị quyết là định hướng thắt chặt tài khóa mạnh mẽ và phối hợp hiệu quả giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Trong đó, thực hiện cắt giảm đầu tư công hướng tới mục tiêu lâu dài là nâng cao hiệu quả của đầu tư công cũng như tái cấu trúc nền kinh tế. Việc cắt giảm đầu tư công được coi là một trong những biện pháp chủ chốt trong Nghị quyết 11.

Kết quả tích cực

Các bộ, ngành, địa phương đã phân bổ 123.029,1 tỉ đồng vốn ngân sách nhà nước cho 20.529 dự án. Trong đó, 22.176,6 tỉ đồng được bố trí cho 5.474 dự án khởi công mới và 100.825,5 tỉ đồng cho 15.055 dự án chuyển tiếp. Cả nước đã thực hiện ngừng khởi công mới, cắt giảm, điều chuyển vốn của 2.103 dự án với tổng số vốn là 6.532,7 tỉ đồng, trong đó ngừng khởi công mới 1.206 dự án với số vốn cắt giảm 3.768,5 tỉ đồng; cắt giảm, điều chuyển vốn của 897 dự án với số vốn 2.764,2 tỉ đồng.

Theo Tổng cục Thống kê, những ước tính ban đầu về hiệu quả đầu tư sau loạt chính sách cắt giảm, đình hoãn, giãn tiến độ nhiều dự án đầu tư công đã cho thấy dấu hiệu tốt hơn. Nếu loại trừ yếu tố giá, khối lượng đầu tư thực chất là giảm, trong khi hiệu quả đầu tư thông qua tỷ lệ đầu tư so với GDP và tốc độ tăng trưởng GDP có sự cải thiện, cụ thể, tỷ lệ đầu tư so với GDP năm 2010 khoảng 45,6%, GDP tăng 6,18%, nghĩa là để tăng 1 đồng GDP cần đầu tư 7,38 đồng. Còn 6 tháng đầu năm 2011, tỷ lệ đầu tư so với GDP khoảng 38,3%, GDP tăng 5,57%,  nghĩa là chỉ cần đầu tư 6,9 đồng để tạo ra 1 đồng GDP…

Tuy nhiên, theo Báo cáo của Chính phủ đánh giá về tình hình thực hiện vốn trái phiếu chính phủ năm 2011, đã có 333 dự án được khởi công mới sai đối tượng, không thuộc danh mục sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ. Tại báo cáo ngày 26/9, Chính phủ ước tổng nhu cầu vốn giai đoạn 2011 - 2015 lên tới 405.000 tỷ đồng, tăng 90.000 tỷ đồng, nếu tính cả trượt giá khoảng 500.000 tỷ đồng, tăng 185.000 tỷ đồng so với số đã báo cáo Quốc hội vào cuối năm 2010. Điều này cho thấy việc tổ chức thực hiện Nghị quyết số 11/NQ-CP còn chưa thực hiện triệt để.

Hiện tại có thể thấy, chỉ tiêu về vốn đầu tư từ ngân sách khá hạn chế so với nhu cầu thực tế. Theo kế hoạch, tổng số vốn đầu tư toàn xã hội trong kế hoạch 5 năm 2011-2015 theo giá thực tế dự kiến khoảng 5.745 đến 6.140 nghìn tỷ đồng, trong đó nguồn vốn từ ngân sách nhà nước dự kiến khoảng 1.020 đến 1.090 nghìn tỷ đồng, vốn đầu tư từ trái phiếu Chính phủ dự kiến khoảng 225 nghìn tỷ đồng. Theo Vụ Tổng hợp, Bộ Kế hoạch và đầu tư, nếu triển khai hết số dự án trong danh mục hiện tại (lên tới 3.700 công trình) thì cần huy động trên 500 nghìn tỷ đồng trái phiếu. Do vậy, ưu tiên hàng đầu là cần cắt giảm ngay các dự án, hạn chế tối đa những dự án khởi công mới. Hướng giải quyết sẽ nhằm vào các bất cập trong việc phân cấp đầu tư, trong bố trí nguồn vốn… tập trung ưu tiên vốn cho các công trình cấp thiết, có khả năng hoàn thành sớm và đem lại kết quả nhanh chóng. Còn những dự án không nằm trong diện ưu tiên, sẽ được chuyển sang hình thức đầu tư khác như kêu gọi các nguồn vốn đầu tư theo hình thức BOT, BT, PPP…

Những bất cập chủ yếu

* Nhiều tỉnh thành cố lách quy định:

Tổng hợp số liệu từ 63 tỉnh thành cho thấy có tới 638 dự án có sử dụng vốn ngân sách nhưng không thuộc đối tượng được khởi công mới trong năm 2011 nhưng vẫn được bố trí 1.763 tỷ đồng để thực hiện. Ngoài ra, có đến 2000 dự án khác sử dụng vốn của ngân sách địa phương không thuộc đối tượng được khởi công mới trong năm 2011 vẫn chưa được cắt giảm. Thậm chí, nhiều dự án đáng lẽ phải cắt giảm nhưng kho bạc nhà nước tại tỉnh, thành đã tiến hành giải ngân sớm hoặc địa phương cố tình xin không cắt giảm đối với các dự án đã khởi công hoặc đã làm xong thủ tục đấu thầu trước ngày 24/2/2011.

* Cắt giảm đầu tư công còn thiếu minh bạch:

Việc cắt giảm dự án đầu tư vẫn còn thiếu các quy định, tiêu chí cụ thể, thực chất mới chỉ giãn tiến độ thực hiện trong ngắn hạn chứ chưa thực sự loại bỏ khỏi danh mục các dự án kém hiệu quả và không thật sự cấp bách. Điều này cho thấy, các dự án này hoàn toàn có thể được khởi công. Bên cạnh đó còn có sự điều chỉnh mục tiêu, tăng quy mô và tổng mức đầu tư của một số dự án, tiếp tục làm tăng tổng mức đầu tư vốn trái phiếu Chính phủ, vượt quá khả năng cân đối vốn ở một số bộ, ngành, địa phương dẫn đến dự án bị đình trệ, kéo dài do thiếu vốn. Các cân đối vĩ mô còn rất căng thẳng, tình hình nợ công ngày một tăng cao gần sát với mức an toàn, việc huy động, phát hành trái phiếu ngày càng khó khăn. Nếu tiếp tục đáp ứng nhu cầu vốn trái phiếu Chính phủ như ước tính trên thì sẽ không thể cân đối đủ nguồn lực thực hiện, gây bất ổn cho kinh tế vĩ mô, đe dọa an ninh tài chính quốc gia.

Giải pháp trong thời gian tới:

Kiên quyết thu hồi toàn bộ số vốn ngân sách nhà nước đã bố trí cho các dự án chưa đủ thủ tục hoặc khởi công mới không đúng đối tượng. Tổng lượng vốn thuộc diện này là 337,6 tỷ đồng. Số vốn cắt giảm sẽ được bổ sung vào quỹ dự phòng ngân sách địa phương để bổ sung cho các dự án cấp bách.

Chính phủ cần có quy định cụ thể hơn nữa để giúp các địa phương tính toán cắt giảm như thế nào cho đúng. Các bộ, ngành cần có sự chủ động trong việc giải quyết các vướng mắc của địa phương.

Cần đẩy mạnh tiết kiệm chi tiêu công song song với việc cắt giảm đầu tư công. Việt Nam đang huy động tới 28% GDP vào ngân sách chi tiêu công trong khi các nước trong khu vực chỉ dừng ở mức 15-17%. Thu NSNN dù có tăng nhưng chi không tiết kiệm, chi không đúng nên chưa chủ động được ngân sách nhà nước./.

--------------------------------------------------------------
Nguồn: Báo cáo “Dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam 6 tháng cuối năm 2011 và đánh giá khả năng hoàn thành kế hoạch năm 2011” – Trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế - xã hội Quốc gia, Vneconomy, chinhphu, saigongiaiphong

Trích nguồn: NCEIF

Tác giả: Minh Hà (tổng hợp)