Với việc gia tăng khoảng 1,5%/năm lực lượng lao động (tương đương 738.000 lao động/năm) trong giai đoạn 2010 - 2015, Việt Nam cần ưu tiên các biện pháp thúc đẩy năng lực cạnh tranh của đất nước, bao gồm tăng cường các thể chế thị trường lao động, đầu tư phát triển nguồn nhân lực, xúc tiến chất lượng việc làm và mở rộng hệ thống an sinh xã hội. Đó là một trong những khuyến nghị quan trọng được nêu trong Báo cáo Xu hướng lao động và xã hội Việt Nam 2009 - 2010 do Viện Khoa học Lao động và Xã hội, thuộc Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội (LĐTB & XH) thực hiện với sự hỗ trợ của tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Ngành công nghiệp, dịch vụ “hút” lao động
 
Theo báo cáo, quy mô lực lượng lao động của Việt Nam hiện đã đạt tới gần 47 triệu người (tăng 1,06 triệu/năm). Tốc độ tăng lực lượng lao động gấp 2 lần tốc độ tăng dân số (2,5%/năm). Với quy mô và tốc độ gia tăng lực lượng lao động cao như vậy, các chuyên gia của ILO đánh giá thị trường lao động Việt Nam là một thị trường lao động dồi dào và đầy năng động.
 
Báo cáo cũng ghi nhận đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ của Việt Nam kể từ năm 2000 đã đưa tới sự chuyển dịch về cơ cấu việc làm trong xã hội. Theo đó, việc làm trong nông nghiệp giảm từ 65,3% trong năm 2000 xuống 52,2%, dự báo đến năm 2015 còn 40%. Phần lớn số lao động nông nghiệp chuyển sang các ngành công nghiệp và dịch vụ.
 
Theo bà Nguyễn Thị Lan Hương, Viện trưởng Khoa học Lao động và Xã hội (Tổng Liên đoàn Lao động), mặc dù sự dịch chuyển sang các khu vực có năng suất cao hơn đã giúp cho tổng năng suất lao động tăng thêm 5,1%/năm. Song năng suất lao động của Việt Nam nhìn chung vẫn khá thấp, chỉ bằng 1/5 năng suất trung bình trong khu vực ASEAN và khoảng 1/10 mức năng suất của Singapore. “Cải thiện năng suất lao động trong xã hội vẫn cần được xem là mục tiêu quan trọng của Chính phủ trong giai đoạn này” - bà Hương nói.
 
Thêm vào đó, tuy đói nghèo đã giảm mạnh trong thập kỷ vừa qua, nhưng đã manh nha xuất hiện một số vấn đề xã hội khác như tranh chấp lao động gia tăng, trong khi các biện pháp an sinh xã hội còn chưa vươn rộng tới khu vực kinh tế phi chính thức.

Quan hệ lao động: Chưa dứt tranh chấp!
 
Nhờ vào quy mô lực lượng lao động dồi dào và năng động, nền kinh tế Việt Nam đã không ngừng tăng trưởng mạnh mẽ trong các năm qua, góp phần mở rộng khu vực công nghiệp (hiện chiếm khoảng 1/5 số người lao động). Tuy nhiên, gần ¾ tổng số lao động ở nước ta vẫn có việc làm bấp bênh với tiền công và điều kiện lao động nghèo nàn, bảo trợ xã hội cũng như pháp lý còn hạn chế. Đây chính là nguyên nhân làm gia tăng các cuộc đình công, bãi công tại các doanh nghiệp, đặc biệt cao ở các doanh nghiệp FDI (chiếm 81,1% trong tổ số vụ). Thống kê cho thấy, thỏa ước lao động tập thể chỉ được 25% doanh nghiệp ngoài nhà nước phổ biến, 40% doanh nghiệp FDI quan tâm. Chưa kể, năng lực và vai trò của đại diện công đoàn tại cấp cơ sở còn rất hạn chế, chưa phát huy được tiếng nói của mình trong các vụ tranh chấp, đình công của người lao động.
 
Các chuyên gia đưa ra nhiều khuyến nghị chính sách trong đó đặc biệt kêu gọi tăng cường khuôn khổ pháp lý và thể chế, tăng cường đối thoại xã hội, tăng năng suất ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hỗ trợ các hộ gia đình ở khu vực nông thôn và người lao động dễ bị tổn thương nhất, những người chưa được hưởng lợi nhiều từ sự tăng trưởng kinh tế.
 
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
         
Báo cáo cũng thống kê những con số rất đáng lưu tâm về trình độ học vấn của lao động nước ta. Theo đó, gần ¼ lao động chưa tốt nghiệp trung học phổ thông, 65,3% chưa qua đào tạo. Các chuyên gia cảnh báo, với tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật thấp như vậy sẽ gây cản trở không nhỏ tới sự phát triển của nền kinh tế và mục tiêu tăng năng suất lao động lên 1,5 lần!
 
Chia sẻ về vấn đề này, ông Đàm Hữu Đắc, Thứ trưởng Thường trực Bộ LĐTB & XH cho biết: “Việt Nam đang chuẩn bị cho kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế - xã hội, vấn đề quan trọng mà Chính phủ quan tâm là các chính sách đầu tư và phát triển, đặc biệt là nâng cao kiến thức, kỹ năng nghề cho người lao động để góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực”. Hy vọng với định hướng đúng đắn của Chính phủ, Việt Nam có thể đạt được mục tiêu tăng năng suất lao động 1,5 lần giai đoạn 2010 – 2015.
 

Trích nguồn: Theo KTĐT