Với những động thái trong tháng mở màn năm nay, quả thực cả thị trường thế giới lẫn trong nước đều gây bất ngờ rất lớn. Tuy nhiên, nếu xem xét kỹ, chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau. Điều này cảnh báo những khó khăn và thách thức trong ổn định kinh tế vĩ mô mà chúng ta phải đối mặt chí ít là trong những tháng sắp tới.
Tuy XK tăng tốc mạnh và nhập siêu giảm là những điều rất đáng mừng, nhưng triển vọng nhập siêu gia tăng trở lại là điều khó tránh khỏi, còn triển vọng giá cả “đến hẹn lại hạ nhiệt” trong những tháng sau Tết Nguyên đán có lẽ rất mong manh.
“Tháng giêng là tháng”... bất ngờ
Trước hết, bất ngờ lớn nhất không chỉ riêng đối với chúng ta, mà cả thế giới đều bàng hoàng trước “cơn bão giá” tháng 1 vừa qua. Cụ thể là, sau khi cập nhật tình hình kinh tế, thương mại và giá cả toàn cầu năm 2010, ngày 25 tháng 1 vừa qua IMF vẫn còn dự báo rằng, thay vì chỉ “nhúc nhích” tăng chút ít, thậm chí giảm như dự báo hồi tháng 10 trước đó, giá năng lượng thế giới năm nay sẽ tăng mạnh 13,4%, còn giá nguyên liệu phi dầu mỏ cũng tăng mạnh 11%. Thế nhưng, trong khi dự báo này “chưa ráo mực” thì số liệu thống kê của chính định chế tài chính quốc tế này lại cho biết, so với tháng 12/2010, giá nguyên liệu phi dầu mỏ thế giới tháng 1 tăng tròn 11% như dự báo cho cả năm, còn nếu so với giá bình quân của năm 2010 thì đã tăng đại nhảy vọt 29,6%. Bên cạnh đó, tuy không “khủng” như vậy, nhưng cặp số liệu này của giá năng lượng thế giới cũng là 3,9% và 17,6%.
Trong đó, nếu như mức tăng nói trên của giá năng lượng còn rất khiêm tốn, thì mức tăng của nguyên liệu phi dầu mỏ nếu không phải là “vô tiền khoáng hậu” trong lịch sử thương mại thế giới, thì ít nhất cũng là kỷ lục trong hơn hai thập kỷ gần đây. Cũng cần lưu ý rằng, không chỉ có IMF “bói nhầm” như vậy, mà cả dự báo của WB cũng rơi vào tình trạng “dở khóc dở cười” không khác gì. Đó là, gần như cùng thời điểm nói trên, định chế tài chính quốc tế này dự báo giá dầu mỏ thế giới năm nay sẽ chỉ tăng 7,6%, còn giá nguyên liệu phi dầu mỏ sẽ “âm” 0,1%.
Trong bối cảnh thương mại và giá cả toàn cầu nóng bỏng như vậy, các số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan nước ta vừa công bố lại cho thấy một tin mừng “kép ba”.
Đó là, kim ngạch XK tháng 1 vừa qua không dừng lại ở 6 tỷ USD như ước tính của Tổng cục Thống kê, mà đạt xấp xỉ 7,1 tỷ USD, tăng đại nhảy vọt 41,4% so với cùng kỳ năm 2010. Ở đây, cũng cần lưu ý rằng, tháng 1 ở “thời hậu khủng hoảng” 2010 XK cũng đã tăng 31% so với cùng kỳ năm 2009 và kim ngạch XK bình quân mỗi tháng năm 2010 cũng đạt 6 tỷ USD. Điều này có nghĩa là, “đoàn tàu XK” của nước ta đã thật sự “bứt tốc”.
Trong khi đó, tuy cũng cao “một trời một vực” so với ước tính 7 tỷ USD, nhưng nhập khẩu tháng 1 vừa qua cũng chỉ đạt gần 7,97 tỷ USD, cho nên chỉ tăng 33,7% so với cùng kỳ. Điều này có nghĩa là, nỗ lực hạn chế nhập khẩu của chúng ta đang tiếp tục gặt hái thành công. Chính do sự lệch tốc quá lớn như vậy, kim ngạch nhập siêu tháng 1 vừa qua chỉ vẻn vẹn 877 triệu USD, thấp khá xa so với bình quân 1,05 tỷ USD của năm 2010, cho nên tỷ lệ nhập siêu “quá đẹp” ở mức chưa tới 12,4%, thấp kỷ lục kể từ năm 2006 trở lại đây.
Sự “cộng hưởng” của các tác nhân
Mặc dù vậy, những động thái nói trên của thị trường đang báo hiệu những thách thức không nhỏ đối với những nỗ lực ổn định kinh tế vĩ mô trong những tháng sắp tới. Đó chủ yếu và trước hết là:
Thứ nhất, chắc chắn do giá thế giới tăng quá mạnh, cho nên khối lượng không ít loại hàng hoá nhập khẩu đã “co lại” và điều này đồng nghĩa với dự trữ giảm, cho nên nhập khẩu sẽ tăng bùng nổ khi thị trường thế giới ổn định trở lại, hoặc khi nguồn nguyên, vật liệu nhập khẩu dự trữ của các DN không còn đáp ứng được nhu cầu và hệ quả nhập siêu sẽ tăng trở lại là tất yếu.
Chẳng hạn, như số liệu thống kê mới nhất của Tổng cục Hải quan cho thấy, cho dù tổng kim ngạch nhập khẩu 11 mặt hàng có đủ số liệu thống kê về lượng và giá trị (gồm: lúa mỳ, clinker, khí đốt hoá lỏng, phân bón, chất dẻo nguyên liệu, cao su, giấy, bông, xơ sợi dệt, sắt thép và kim loại thường khác) trong tháng 1 vừa qua vẫn tăng 25,4% so với cùng kỳ, nhưng lượng nhập khẩu lại “rơi tự do” 22,3%, hoặc nếu so với tháng 12/2010 thì giảm tới 16,2% về giá trị và 33,2% về lượng.
Theo dự báo, XNK trong 2011 sẽ tăng khoảng 11% so với 2010
Có thể khẳng định chắc chắn rằng, việc khối lượng các loại hàng hoá nhập khẩu này trong tháng 1 vừa qua “rơi tự do” như vậy không ngoài nguyên nhân giá thế giới tăng quá mạnh. Bởi lẽ, giá bình quân của mỗi tấn trong “rổ hàng hoá nhập khẩu” này trong cùng kỳ năm 2010 chỉ là 624 USD/tấn, trong khi năm nay đạt 1006,6 USD/tấn, tức là tăng “khủng” 382,6 USD/tấn và 61,3%, còn nếu so với tháng 12/2010 cũng đã tăng 204,4 USD/tấn và 25,5%.
Tất cả những điều nói trên có nghĩa là, tình trạng XK tăng “chóng mặt”, còn nhập khẩu chỉ tăng khiêm tốn, dẫn đến tỷ lệ nhập siêu giảm mạnh hiện nay chỉ là nhất thời, một mặt do không ít các DN nỗ lực đẩy mạnh tối đa XK để tận dụng “thời cơ vàng” do giá cả thế giới mang lại, trong khi hàng loạt DN nhập khẩu lại giảm hoạt động, thậm chí “án binh bất động” để “tự vệ” trước cú sốc giá cả thế giới.
Do vậy, xuất, nhập khẩu trong một vài tháng tới sẽ diễn ra theo một trong hai kịch bản chính sau đây: Một là, nếu dự báo của các định chế tài chính quốc tế về giá nguyên liệu thế giới là chính xác, tức là sẽ hạ nhiệt nhanh hoặc từ từ sau “cú sốc” tháng 1 vừa qua, XK sẽ giảm tốc mạnh hoặc từ từ do không còn được “khuếch đại” bởi yếu tố giá cả thế giới, hoặc mức độ “khuếch đại” sẽ giảm từ từ.
Trong trường hợp giá cả thế giới như vậy và XK như vậy, nhập khẩu sẽ diễn ra theo chiều hướng ngược lại, cho nên bức tranh nhập siêu đương nhiên sẽ không thể “đẹp” như tháng 1 vừa qua. Hai là, trong trường hợp các định chế tài chính quốc tế “bói nhầm” xu thế gía nguyên liệu thế giới, tức là nó sẽ còn nhích lên, trong khi nhịp tăng XK vẫn đứng ở mức cao, nhưng khó có thể cao hơn nữa, vì khối lượng rất nhiều loại hàng XK của nước ta đã tới hạn, còn nhập khẩu có nhiều khả năng cũng chỉ nhúc nhích tăng, cho nên quy mô và tỷ lệ nhập siêu sẽ tăng, nhưng cũng khó có khả năng tăng đột biến.
Thứ hai, trong khi giá thế giới tăng chóng mặt như vậy, đồng nghĩa với quy mô nhập khẩu “sốt nóng giá nguyên liệu thế giới” tăng rất mạnh, việc điều chỉnh tăng tỷ giá USD/VND vừa qua đương nhiên làm cho quy mô sốt nóng ở thị trường trong nước càng bị “khuếch đại” lên, cho nên cuộc chiến chống lạm phát vốn đã rất căng thẳng trong nhiều tháng gần đây có nhiều khả năng sẽ còn căng thẳng hơn.
Trước hết, các số liệu thống kê của nước ta cho thấy, việc chúng ta bị “vỡ trận kiềm chế lạm phát” trong năm qua đã diễn ra trong 1/3 chặng đường cuối năm, bởi tổng mức tăng trong thời gian này lên tới 6,35%, trong khi trong 2/3 chặng đường đầu năm chỉ tăng 5,08%. Tình trạng này không thể không liên quan đến việc giá nguyên liệu thế giới tuy trồi sụt, nhưng mặt bằng giá tháng 8 cũng chỉ giống như tháng 1, nhưng sau đó liên tục tăng mạnh cho đến cuối năm. Trong khi đó, đúng vào thời điểm giá nguyên liệu thế giới vượt qua mức của tháng 1 và tháng 7, tỷ giá USD/VND đã được điều chỉnh tăng vào trung tuần tháng 8/2010 đương nhiên tạo ra sự “cộng hưởng” với giá nguyên liệu thế giới.
Rõ ràng, với việc tăng kỷ lục tỷ giá USD/VND từ năm 2008 trở lại đây vào đầu trung tuần tháng này, kịch bản tăng tỷ giá để khuyến khích gia tăng XK đúng vào lúc nó đã được giá cả thế giới khuyến khích đủ mạnh, cho nên dã gia tăng sức ép lạm phát giống như tháng 8/2010 không chỉ lặp lại, mà “hiệu ứng phụ” của giải pháp này hiện nay còn lớn hơn rất nhiều bởi cả hai “thủ phạm” cùng rất mạnh.
Các phép tính rất đơn giản sau đây cũng có thể cho thấy điều đó. Đó là, ở thời điểm tháng 8/2010, do giá nguyên liệu phi dầu mỏ thế giới tăng 4,9% và tỷ giá USD/VND tăng 2,1%, cho nên thay vì 19.100 tỷ VND, mỗi tỷ USD hàng hoá nhập khẩu đã có giá 20.457 tỷ VND, tức là tăng 1.357 tỷ VND và 7,1% so với tháng 7 trước đó.
Trong khi đó, chỉ với việc tăng mạnh tỷ giá USD/VND đầu trung tuần tháng 2 này, mỗi tỷ USD hàng hoá nhập khẩu chỉ “sau một đêm” đã tăng giá 1.400 tỷ VND (7,2%) và yếu tố này đương nhiên cũng “cộng hưởng” với yếu tố giá thế giới tăng 11% khiến cho tổng mức tăng đạt tới 3.699 tỷ VND (tăng 19%), tức là lớn gấp 2,72 lần tác động “cộng hưởng” hồi tháng 8/2010. Do vậy, có thể suy đoán rằng, việc giá nguyên liệu thế giới tăng đột biến “cộng hưởng” với tỷ giá USD/VND tăng mạnh tuy khó có thể đẩy lạm phát ngay lập tức tăng bùng nổ do còn tuỳ thuộc vào sức chịu đựng có hạn của nền kinh tế, nhưng những tác động này sẽ diễn ra từng bước trong những tháng tiếp theo.
Trong điều kiện “mặt trận” chống lạm phát theo xu hướng nóng lên do tác động “kép” của giá nguyên liệu thế giới tăng đột biến trong tháng 1 và việc điều chỉnh tăng rất mạnh tỷ giá USD/VND trong tháng 2 này như vậy, việc giá nguyên liệu thế giới tiếp tục nhích lên đương nhiên khiến “mặt trận” này thêm nóng, còn khi gía nguyên liệu thế giới hạ nhiệt, tình hình sẽ diễn ra theo chiều hướng dần tốt lên.
Thứ ba, trong điều kiện ổn định kinh tế bị gây khó dễ bởi hai tác nhân nói trên việc giá điện, giá than sớm được điều chỉnh tăng trong thời gian tới, còn thời điểm tăng lương cho đội ngũ công nhân viên chức rất đông đảo của nước ta cũng đã rất cận kề đương nhiên sẽ tạo nên sự “cộng hưởng” của quá nhiều yếu tố đẩy lạm phát tăng mạnh.
Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Thành Biên : “Đón năm 2011, hoạt động XNK có những thuận lợi như sự phục hồi của kinh tế thế giới, đặc biệt là của các thị trường XK truyền thống đang tạo điều kiện tốt hơn cho hàng hóa xuất khẩu của VN. Nhờ đó, nhiều sản phẩm công nghiệp và nhóm hàng hóa mới sẽ có nhiều khả năng tăng trưởng nhanh trong giai đoạn tới do kết quả của quá trình thu hút vốn đầu tư, đặc biệt là các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài trong những năm gần đây tăng mạnh (lĩnh vực điện tử, máy tính, sản phẩm cơ khí...)”.
Trích nguồn: dddn.com.vn
Tác giả: Nguyễn Đình Bích
