Nửa đầu năm 2008, giá cả tiêu dùng leo thang chóng mặt. Nửa cuối năm thị trường quay ngoắt, giá nhiều loại nguyên liệu giảm liên tục theo chiều thẳng đứng. Công tác điều hành bị động, nhiều doanh nghiệp không kịp trở tay gây tồn ứ hàng hóa lớn, sản xuất suy giảm.
Mặc dù đã được khống chế nhưng lạm phát vẫn ở mức cao, CPI tăng 19,89% so với tháng 12/2007 và tăng gần 23% so với bình quân 2007.
Phác thảo bức tranh thị trường 2008
Tại cuộc họp cuối năm của Tổ điều hành Thị trường trong nước ngày 26/12, các chuyên gia đều nhận định, trong vòng 20 năm qua chưa bao giờ thị trường thế giới cũng như trong nước lại diễn biến bất thường và khó lường như năm 2008.
Trong 6 tháng đầu năm, giá cả nhiều hàng hóa trên thế giới tăng cao kỷ lục, gây áp lực lạm phát gia tăng ở nhiều nước. Theo thống kê của Tổ điều hành thị trường, so với cùng kỳ năm 2007, giá cả hàng hóa, vật tư thế giới 6 tháng đầu năm 2008 cao chưa từng thấy: Giá XNK bình quân của dầu thô tăng gần 70%; gạo tăng 85%; than đá 68,4%; phân bón 96%, gạo 85%, cà phê trên 40%, than đá trên 68%; phôi thép 52%; xăng dầu 60%, clinker 35%...
Nhưng 6 tháng cuối năm 2008, đặc biệt từ tháng 8 trở lại đây giá cả quay đầu giảm nhanh và mạnh. Giá nhiều loại hàng hóa, nguyên nhiên vật liệu thiết yếu giờ chỉ bằng 1/3- 1/4 so với thời đỉnh điểm và bằng một nửa so với cuối năm 2007. Tại thị trường hàng hóa New York, giá dầu thô ngọt nhẹ có lúc tăng lên 147,27 USD/thùng (ngày 11/7) hiện còn xấp xỉ 40 USD/thùng, bằng hơn ¼ giá thời đỉnh điểm; giá chào phân urê từ 830 USD/tấn xuống còn 215- 218 USD/tấn (thị trường Yuzhnyy ngày 18/12); phôi thép NK từ trên 1.200 USD/tấn (hồi tháng 6/2008) còn 400- 500 USD/tấn; gạo 100% tấm của Thái lan từ mức 1.000 USD/tấn (tháng 4/2008) xuống 520- 550 USD/tấn…
Kinh tế toàn cầu suy giảm, sản xuất đình trệ, thất nghiệp gia tăng, cùng với áp lực nhu cầu tiêu dùng suy yếu là mối lo của nhiều quốc gia. Vì thế, Ngân hàng Thế giới dự đoán, kinh tế toàn cầu năm 2009 chỉ tăng trưởng 0,9%. Trong khi 3 nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ, Nhật, khu vực sử dụng đồng euro đều đưa ra mức tăng trưởng âm (Mỹ giảm 0,5%; khu vực sử dụng đồng euro giảm 0,6%, Nhật giảm 0,1%). Các đầu tàu kinh tế khác như Trung Quốc, Ấn Độ tốc độ tăng chậm lại (Trung Quốc chỉ tăng 7,5% so với 9,4% năm 2008; Ấn Độ tăng 5,8% so với 6,3% năm 2008). Tăng trưởng chậm lại sẽ ảnh hưởng tới nhu cầu về hàng hóa, thương mại thế giới năm 2009, dự kiến giảm 2,1% (trong khi năm 2008 tăng 6,2%). Đây là suy giảm đầu tiên kể từ năm 1982 tới nay.
Ứng phó với lạm phát và suy giảm kinh tế
Nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn, phụ thuộc gần 80% nguyên nhiên liệu NK nên mỗi biến động, nhịp đập của thị trường thế giới ảnh hưởng sâu sắc đến Việt Nam. Vì thế, các chuyên gia Tổ Điều hành cho rằng, năm 2008 là một năm có nhiều biến động lớn và thách thức đối với điều hành thị trường trong nước.
6 tháng đầu năm 2008, giá cả hàng hóa trong nước do ảnh hưởng thị trường thế giới tăng cao gây áp lực lạm phát gia tăng. Kết thúc tháng 6/2008, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) lên đến 18,44%. Như vậy trung bình mỗi tháng CPI tăng khoảng 3%. Thậm chí có lúc nhiều ý kiến dự đoán, nếu không kiểm soát kịp thời, lạm phát cả năm 2008 có khả năng tăng đến 25- 26%.
Trong nước, tại thị trường phía Nam hồi cuối tháng 4, đầu tháng 5/2008, do yếu tố tâm lý lúc giá cả tăng cao và thông tin không đầy đủ như “đổ dầu vào lửa” dẫn tới cơn sốt gạo, xi măng làm giá cả hàng hóa tăng gấp 2-3 lần thông thường… Lạm phát cao dẫn tới hoạt động và đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Nghiêm trọng nhất là lòng tin của người dân và các nhà đầu tư trong và ngoài nước suy giảm.
Trước những diễn biến trên, Chính phủ đã đưa ra cả gói 8 biện pháp nhưng đặt biện pháp kiềm chế lạm phát ưu tiên hàng đầu thông qua việc thắt chặt tiền tệ, tín dụng, nâng tỉ lệ dự trữ bắt buộc tại các tổ chức tín dụng lên 11%, nâng lãi suất cơ bản lên 14%; đồng thời cắt giảm, đình hoãn, dãn một số công trình, dự án chưa phát huy hoặc kém hiệu quả; tiếp tục giữ ổn định giá một số vật tư hàng hóa quan trọng như điện, nước, than bán cho 4 hộ tiêu dùng lớn đến hết năm 2008; giảm thuế suất thuế NK hàng loạt các mặt hàng như xăng dầu, phôi thép và thép xây dựng, thức ăn chăn nuôi, giấy, clinker…
Từ cuối tháng 7/2008 đến tháng 9, với diễn biến thuận lợi của thị trường hàng hóa thế giới và việc thực hiện gói giải pháp của Chính phủ phát huy hiệu quả, nguồn cung hàng hóa trên thị trường trong nước dồi dào, đa dạng nên giá các loại hàng hóa, nhất là các mặt hàng tiêu dùng đã bắt đầu giảm. Thị trường tài chính tiền tệ đi vào ổn định, chỉ số giá tiêu dùng đã giảm dần, lạm phát được chặn lại.
Tuy nhiên, 3 tháng cuối năm giá nhiều loại thiết yếu trên thị trường liên tục giảm mà nguyên nhân chính là giá cả thế giới giảm mạnh làm các DN không kịp trở tay. Nguyên nhiên vật liệu như sắt thép, xăng dầu, phân bón… tồn kho lớn đã làm hoạt động sản xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn.
Có nhận xét rằng, chưa năm nào thị trường dị biệt như năm vừa qua, sau khi giá lên tột đỉnh thì cũng lao dốc nhanh chóng xuống đáy. Kể từ 14/8, giá xăng dầu trong nước phải liên tục giảm 13 lần; giá sắt thép giảm còn 1/3 so với thời đỉnh điểm kéo theo sản xuất đình trệ, cước vận tải đường biển giảm 90% do đơn hàng vận chuyển còn rất ít… Để thu hồi vào dịp cuối năm, nhiều DN sản xuất thép đã chịu lỗ bán tháo cho các nhà phân phối với giá phôi chỉ bằng 1/3 so với tháng 7, nhiều doanh nghiệp thương mại tổ chức các chương trình khuyến mại, giảm giá để đẩy mạnh bán ra.
Để kịp thời ngăn chặn suy giảm kinh tế, giảm bớt khó khăn cho DN, kích cầu tiêu dùng trong nước, Chính phủ đã nhanh chóng, linh hoạt thay đổi biện pháp điều hành nới lỏng chính sách tiền tệ. Lãi suất cơ bản liên tục giảm, hiện ở mức 8,5%, theo đó lãi suất huy động vốn và cho vay của các ngân hàng thương mại giảm nhanh, tạo điều kiện cho DN tiếp cận vốn vay và giảm chi phí lãi suất, cùng với đó là hàng loạt các biện pháp, đặc biệt chú ý đến biện pháp kích cầu đầu tư và tiêu dùng, cho tiếp tục thực hiện các dự án có khả thi phải đình hoãn trong năm 2008.
Vì thế, chỉ số giá tiêu dùng 6 tháng cuối năm tăng chậm lại, thậm chí giảm sâu trong 3 tháng cuối năm. CPI cả năm tăng ở mức 19,89%, thấp hơn yêu cầu đặt ra hồi đầu năm là 23%.
Giữ nhịp thị trường 2009 bằng năm 2008
Theo góp ý của một số chuyên gia Tổ điều hành, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại, lối ra của hàng hóa trong nước là các thị trường XK lớn như Mỹ, Eu, Nhật Bản… chắc chắn bị thu hẹp trong năm 2009 vì đang gặp khó khăn, vì thế chỉ còn con đường duy nhất là tập trung vào kích cầu tiêu dùng trong nước. Các chuyên gia cho rằng, lẽ nào thị trường trong nước- một thị trường được đánh giá có tiềm năng lớn nhất châu Á- lại bị các DN trong nước bỏ quên.
Trong gói kích cầu đầu tư và tiêu dùng, nhiều ý kiến cho rằng, Chính phủ đang chú ý nhiều đến đầu tư cho các dự án và an sinh xã hội nhưng chưa chú ý đến kích cầu tiêu dùng.
Ông Nguyễn Tiến Nghi cho biết, trong lúc Nhà nước đang tìm mọi biện pháp tháo gỡ khó khăn cho DN thì ngành thuế có động tác trái chiều là tăng thuế giá trị gia tăng sản phẩm thép từ 5 lên 10% khiến cho hàng hóa đã ế ẩm càng khó bán. Hay trong khi giá nhiều nguyên nhiên vật liệu giảm mạnh thì ngành điện, ngành than lại đòi tăng giá bán… Đó là những bất hợp lý mà Nhà nước phải kịp thời điều chỉnh.
Ông Hoàng Thọ Xuân- Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước Bộ Công Thương- băn khoăn, chỉ số giá mặc dù liên tục giảm nhưng vẫn còn nhiều điều đáng quan tâm, đó là lạm phát trên tổng thể vẫn ở mức cao, những nguyên nhân căn cơ của lạm phát vẫn chưa được giải quyết triệt để, sức mua còn thấp, tình trạng sản xuất bị đình đốn do giá cả biến động mạnh. Đặc biệt, những khó khăn trong năm 2008 sẽ làm hạn chế mở rộng đầu tư của doanh nghiệp trong năm 2009 cùng với xu hướng tiết giảm tiêu dùng sẽ khiến tổng cầu trong nước trì trệ. Việc thực hiện lộ trình tăng giá đối với một số hàng hóa đầu vào cho nhiều ngành sản xuất như điện, than có thể tạo sức ép tăng giá đối với nhiều mặt hàng khác. Vì thế theo ông Xuân, Chính phủ cần chú ý đến giải pháp kích cầu tiêu dùng, kiểm soát chặt chẽ, ngăn chặn nguy cơ hàng hóa sẵn sàng từ thị trường bên ngoài đổ sang. Trong nước, các DN cần tiết giảm chi phí, hạ giá thành, nâng cao chất lượng sản phẩm kích thích tiêu dùng trong nước. Cái khó nhất là làm sao cho thị trường hàng hóa năm 2009 cho dù không sôi động nhưng cũng duy trì được mức như năm 2008.
Theo dự đoán của các thành viên Tổ điều hành, với nỗ lực của Chính phủ, các cấp, các ngành, mục tiêu kiềm chế CPI năm 2009 tăng dưới 15% có thể đạt được.
Theo TM
